Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đưa internet và các nền tảng số trở thành không gian kết nối quan trọng của mỗi người dân. Từ học tập, lao động, sản xuất, kinh doanh đến tiếp cận dịch vụ công, giao tiếp và giải trí, môi trường số đã mở ra nhiều cơ hội phát triển, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, cùng với những tiện ích to lớn đó, không gian mạng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ như tin giả, thông tin sai sự thật, lừa đảo trực tuyến, xâm phạm quyền riêng tư, phát ngôn thiếu chuẩn mực, hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác, vi phạm bản quyền và nhiều hành vi trái pháp luật. Chỉ một cú nhấp chuột thiếu kiểm chứng hay một lượt chia sẻ thiếu trách nhiệm cũng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với cá nhân, cộng đồng và xã hội.
Xuất phát từ yêu cầu xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh và giàu bản sắc văn hóa Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Đây là bộ quy tắc định hướng các chuẩn mực ứng xử của tổ chức và cá nhân khi tham gia môi trường số; góp phần xây dựng văn hóa số, lan tỏa những giá trị tích cực, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và phát huy trách nhiệm của mỗi người trong việc xây dựng không gian mạng văn minh, an toàn và nhân văn.
Theo Bộ Quy tắc, mọi tổ chức, cá nhân khi tham gia môi trường số cần tuân thủ pháp luật Việt Nam; ứng xử văn minh, lịch sự; tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tôn trọng sự đa dạng về văn hóa, vùng miền, dân tộc, tôn giáo; đồng thời chịu trách nhiệm đối với mọi thông tin, hình ảnh và nội dung do mình đăng tải, chia sẻ. Không gian mạng là môi trường mở nhưng không phải là nơi nằm ngoài khuôn khổ pháp luật. Mỗi lời nói, mỗi bình luận, mỗi hình ảnh được chia sẻ đều cần thể hiện sự văn minh, trách nhiệm và tôn trọng cộng đồng.
Đối với mỗi người dân, xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số bắt đầu từ những việc làm thiết thực hằng ngày. Hãy chỉ chia sẻ thông tin khi đã được kiểm chứng từ các nguồn chính thống; cân nhắc trước khi đăng tải hình ảnh, thông tin cá nhân của bản thân hoặc của người khác; tôn trọng quyền riêng tư, quyền sở hữu trí tuệ và các quyền, lợi ích hợp pháp của mọi tổ chức, cá nhân. Khi trao đổi, bình luận trên mạng xã hội cần sử dụng ngôn từ đúng mực, lịch sự, không xúc phạm danh dự, nhân phẩm; không kích động bạo lực, không kỳ thị, phân biệt vùng miền, dân tộc, giới tính hoặc tôn giáo; không cổ súy các hành vi trái với thuần phong mỹ tục và các giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc.
Trong bối cảnh tin giả và các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi, mỗi người cần nâng cao kỹ năng số và tinh thần cảnh giác. Hãy kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ; tuyệt đối không tiếp tay cho việc phát tán tin giả, tin sai sự thật hoặc các nội dung xấu độc. Khi phát hiện thông tin vi phạm pháp luật, hành vi lừa đảo trực tuyến hoặc nội dung độc hại, cần chủ động thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ hoặc cơ quan chức năng để kịp thời xử lý, góp phần bảo vệ cộng đồng và giữ gìn môi trường mạng an toàn, lành mạnh.
Bộ Quy tắc cũng đề cao vai trò của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cơ quan báo chí, các nền tảng số và nhà cung cấp dịch vụ internet trong việc xây dựng văn hóa số. Các đơn vị cần công khai, minh bạch trong hoạt động; bảo vệ dữ liệu cá nhân; chủ động phát hiện, ngăn chặn tin giả, nội dung vi phạm pháp luật; tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường số; phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục và lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần xây dựng hệ sinh thái số an toàn, văn minh và bền vững.
Đối với mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và người lao động, việc chấp hành Bộ Quy tắc không chỉ là thực hiện quy định mà còn thể hiện trách nhiệm nêu gương trong sử dụng mạng xã hội. Mỗi bài viết tích cực, mỗi thông tin chính xác, mỗi bình luận có văn hóa sẽ góp phần củng cố niềm tin xã hội, lan tỏa những điều tốt đẹp và xây dựng hình ảnh người công dân văn minh trong thời đại số.
Xây dựng văn hóa ứng xử trên môi trường số không phải là trách nhiệm của riêng một cơ quan, tổ chức hay cá nhân nào, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi gia đình hãy giáo dục con em sử dụng internet an toàn; mỗi nhà trường tăng cường trang bị kỹ năng số; mỗi cơ quan, đơn vị đẩy mạnh tuyên truyền và thực hiện nghiêm Bộ Quy tắc; mỗi người dân hãy chủ động trở thành "người gác cổng thông tin", biết chọn lọc, kiểm chứng và lan tỏa những điều tích cực./.
Phòng VH-XH